dinsdag 14 oktober 2014

Wat je nog niet wist over de Sámi

De Sámi liggen aan de oorsprong van de hele Scandinavische bevolking

Rond 11000 voor Christus smelten de Europese gletsjers vanaf de kustgebieden richting het binnenland, en de mens volgde. Het leven was hard gezien het arctische klimaat, maar de Sámi pasten zich aan hun omgeving aan. Ze kleedden zich in dierenhuiden en onderhielden een nomadische levensstijl, leefden in tipi-tenten en joegen op rendier, beer, eland, konijn en bever. Ook visvangst zorgde voor een mooie voedselvoorziening met zeehond en walvis aan de kust, en zalm en baars in het binnenland. Dat alles aangevuld met bosbessen.


Alles draait rond…rendieren!

Rendieren vormen het middelpunt van de Sámi cultuur. Voor duizenden jaren werd in het wild op deze dieren gejaagd, met zelfgemaakte wapens en vallen. Later werden de dieren gehoed in kuddes, en worden hun natuurlijke vijanden door de herders gecontroleerd. Vandaag de dag hoeden de Sámi nog steeds hun kuddes, die wel vrij in de natuur rondzwerven. Een herder herkent zijn kudde aan de insnijding in het oor van zijn dieren. 



In totaal, 100 000 Samen

Het merendeel van de Sámi, zo’n 50 000, wonen in Noorwegen. De overigen bevinden zich in Zweden, Finland en Rusland. Ongeveer 20 000 van hen spreken Samisch. Er bestaat geen Samische standaardtaal. Het gesproken Samisch kent vele, sterk verschillende, varianten verdeeld over een aantal aparte talen. Het Samisch is verwant aan het Fins en Ests en behoort tot de Finoegrische taalfamilie.




Sámi = democratie

Tegenwoordig is er zowel in NoorwegenZweden als Finland een Sámi parlement, het ‘Sameting’, dat bij de nationale overheden van de staten waaronder Lapland ressorteert, inspraak heeft in zaken die de Samen en hun woongebied betreffen.


Festivalitis

Heel karakteristiek is de Sámi muziek met het zingen van de ‘yoik’. Het zijn a cappella liederen gewoonlijk traag gezongen met emotionele teksten, zowel vrolijk, verdrietig als melancholisch. Op de vele festivals worden de verschillende Sámi gebruiken uitgebreid gevierd, bijvoorbeeld bij de lentemigratie van de rendieren richting de kust.

Rond de nationale dag van de Sámi, op 6 februari, wordt er telkens een festival georganiseerd gedurende een hele week. De week zit gevuld met activiteiten: rendierenrace, Sámi markt, kampioenschap lasso werpen, tentoonstellingen, en natuurlijk, muziek. 
In 2015 gaat het festival door van 1-9 februari in Tromso. 


Fashionably Sámi

Het authentieke kledingstuk is de Gakti, gemaakt van rendierleer en pezen. Tegenwoordig worden ook wel wol, katoen of zijde gebruikt. De boots worden van rendierleer en bont vervaardigd. Typisch is de gekrulde, opstaande tip. Daarnaast is de versierde riem met mes van rendiergewei een must bij de Sámi outfit. De versieringen, kleuren en patronen in de kledij tonen aan waar een persoon vandaan komt, of hij getrouwd is, en soms zelfs tot welke specifieke familie deze hoort.