Berichten weergeven met het label traditie. Alle berichten weergeven
Berichten weergeven met het label traditie. Alle berichten weergeven

maandag 12 september 2016

Heerlijk Zweeds tussendoortje - zonder chocolate moose


Bij de Zweedse keuken haal je spontaan 2 zaken voor de geest. 
De bekende Zweedse balletje, kotbullar , 9 of 12 stuks met een refill glaasje vlierbloesemsiroop uit Ikea én The Swedish chef uit The Muppets die “chocolate moose“ probeert te maken.

Tijd om kort 3 andere Zweedse keukenlegendes aan te halen 


Knäckebröd

De knapperige toastjes die eigenlijk “breekbrood” betekenen gaan zo’n 500 jaar terug en er zou zelfs ergens in een stoffig klein museum aan de Oostzee een stuk bewaard zijn waarvan men beweerd dat het gebakken werd in het jaar 1508 en nog steeds kraakvers zou zijn. Al is dat laatste twijfelachtig, kunnen deze Zweedse crackers indien goed bewaard gemakkelijk een jaar eetbaar blijven, wat het een heel dankbaar product maakt. Knäckebröd is daarnaast ook heel gezond, gelet op wat je verkiest als topping natuurlijk. 

Gaande van kaviaar tot worst, of zalm, tot confituur of waarom niet … chocolade. Er bestaan heel veel soorten knäckebröd, in allerlei diktes en smaken en als je dacht een ruim assortiment ervan te hebben in je lokale supermarkt, is er in de Zweedse supermarkt standaard een hele winkelgang aan gewijd. 


Fika



De Britten hebben hun Afternoon Tea, Spanjaarden nemen uitgebreid tijd voor tapas en voor de Zweden is Fika een heilige traditie. Oneerbiedig vertaald als “koffiepauze” is de Fika een echt sociaal gebeuren waarbij op elk moment van de dag, op eender welke plaats tijd kan worden vrijgemaakt voor een heerlijke tas koffie met uiteraard de nodige zoetigheden om het bittere drankje aangenamer te maken. De kanelbullen, ronde kaneelgebakjes, zijn topfavoriet. Er is zelfs een heuse Kanelbullens dag elk jaar op 4 oktober. 

Op de werkvloer is het niet ongewoon om 2 Fika’s per dag in te lassen. Zweden nemen dan ook graag de tijd om te genieten van deze kleine geneugten van het leven. Niet voor niets behoort Zweden tot de top 10 gelukkigste landen ter wereld!

En koffie maken is een eervolle bezigheid! Iedere Zweed zal je vertellen dat ze dé perfecte koffie voor je kunnen maken, volledig zoals het hoort. Grappig genoeg zal de uitleg vrijwel altijd anders zijn. 1 zekerheid alvast: vergeet de koffie niet door een fitertje te halen en voor je drinkt met fierheid “varsågod” te zeggen.


Lingon 


Lingon, rode bosbessen in het Nederlands, zijn alomtegenwoordig in de Zweedse keuken. In de vorm van confituur begeleidt het allerlei gerechten van gehaktballetjes, pannenkoeken tot havermout of uiteraard knäckebröd. Het succes van deze zoete smaakmaker heeft veel te maken met het Allemansrecht dat in Zweden van toepassing is. Wat inhoudt dat er eigenlijk geen private wandelwegen bestaan en je er op uit kan trekken langs weides en velden. Veel Zweden hebben dan ook nostalgische verhalen over hoe ze als kind besjes gingen plukken om samen met grootouders "lingonsylt" te maken.



De beruchte Surstromming, of gefermenteerde haring heb ik om evidente redenen niet opgenomen in dit lijstje maar ik sluit graag nog even af met een lekker receptje omdat je de Zweedse keuken pas echt kan appreciëren als je ze zelf kan proeven… 


Recept: Kanelbullar

Ingrediënten: 

Voor het beslag:
400 ml melk
110 g boter
2 x 7 g droge gist
110 g witte kristalsuiker
750 g tarwebloem
1/2 theelepel zout
2 theelepels kardemom
4 eetlepels parelsuiker
1 ei

Voor de vulling:
110 g boter
90 g witte kristalsuiker
2 eetlepels kaneel


Laat de boter smelten in een pot en voeg de melk toe. 
Haal de pot van het vuur wanneer het mengel lauw is en voeg de gist toe.

Meng ondertussen in een afzonderlijke kom: bloem, suiker, kardemom en suiker. Maak een kuiltje en giet hierin het botermengsel. Roer het geheel om tot je een egaal deeg verkrijgt en niet meer kleeft.

Strooi wat bloem op een vlak oppervlak en kneed het deeg zo’n 5-tal minuutjes. Plaats het deeg in een kom, afgedekt met folie om te rijzen voor 45 minuten. Verwarm je oven voor op 220°C. 

Maak ondertussen de vulling door de boter te mengen met de suiker en kaneel. Gebruik boter op kamertemperatuur. Meng het geheel tot je een mooie bruine pasta verkrijgt.

Haal het deeg uit de kom wanneer dit verdubbeld is in volume en duw de lucht eruit. Rol uit tot een deeg van ongeveer 3 mm. Smeer de bruine kaneelpasta op het deeg en rol op tot een lange worst. Snij nu stukken van ongeveer 3 cm. Doe de broodjes in een cupcake- of cakevorm. Verlaag je oven op 190°C en bak de cinnamon buns 15-30 minuten.

dinsdag 3 november 2015

Rendierencultuur in Lapland

De kerstman kan niet zonder, van hun leer worden schoenen gemaakt, zelfs op de menukaart in een Laps restaurant verschijnen ze. Rendieren zijn onmogelijk weg te denken uit de Sámi-cultuur. Ze zijn niet alleen schattig, maar ook essentieel! 


Voor de inheemse Sámi-bevolking in Lapland waren de rendieren de hoeksteen van hun bestaan. De dieren zorgden voor transport, warmte, voedsel en kleding in het uitdagende arctische klimaat. Van hun gewei werden werktuigen gemaakt, van hun huiden kleding, hun vlees werd verorberd en van hun beenderen werd soep getrokken. De Sámi waren nomaden en trokken met hun rendierenkudde rond tussen de meest voedzame regio’s. Hun hele bestaan was onlosmakelijk met de dieren verbonden. 

Rendieren zelf zijn perfect aangepast aan het koude klimaat. Zo veranderen hun hoeven naargelang het seizoen, om zo goed mogelijke grip te hebben op de aarde of in de sneeuw. Ook bestaat hun huid uit niet één maar twee lagen wol. Meteen het goede voorbeeld hoe iedereen zich hoort aan te kleden in Lapland! 

Alhoewel rendierhoeden vandaag geen levensnoodzakelijke activiteit meer is, blijft het een belangrijk onderdeel van de cultuur, en een waardevolle traditie om te koesteren. Kennis over het rendieren hoeden wordt nog steeds mondeling van generatie tot generatie doorgegeven. De terminologie die wordt gebruikt is erg specifiek, aangezien de autochtone Sámi tientallen woorden hadden voor sneeuw en ijs en andere natuurfenomenen. 

Er zijn gemiddeld 80000 Sámi-inwoners in de noordelijke provincies van Zweden, Noorwegen, Finland en Rusland. Ongeveer 10% van hen leeft vandaag van rendieren hoeden. Het is een hard leven in de wintermaanden, maar wordt hoog ingeschat aangezien het beroep essentieel is om de traditie te behouden. In sommige regio’s wordt rendieren hoeden bij wet alleen maar toegestaan aan Sámi. 

Parkeerplaats voor rendieren
De unieke Sámi-cultuur kan je tegenwoordig leren kennen in de rendierenboerderijen in Lapland. Je leert de levensstijl van de rendierherders kennen alsook allerlei weetjes over de dieren. Je mag vlak bij de dieren komen en hen zelfs voeren. Soms kan je zelfs in een slede achter het rendier een sledetocht doorheen de bossen maken, Rudolf trekt je met plezier vooruit!  


De vegetariërs haken hier best af… Rendiervlees is een specialiteit in Lapland. Het typische gerecht heet ‘suovas’ en dat zijn fijne stukjes licht gerookt rendiervlees. Traditie-gewijs dient dit bereid te worden boven het houtvuur, wat zorgt voor een intense smaak. Het vlees wordt geserveerd op een dun broodje met bessenjam. De maaltijd wordt vaak genoten in een tipi-tent, ook wel ‘lavvu’ genoemd. Je zit op een rendiervel rond het vuur in de gezellig warme tent, veel idyllischer kan het niet meer worden. Na de maaltijd volgt gewoonlijk een kop (straffe!) koffie, bereid in een tinnen koffiepot die boven het vuur wordt gehangen. 

Om zelf rendieren te ontmoeten reis je best een keertje naar Lapland af. Bijvoorbeeld via Laplandspecialist Xplore the North kan je advies verkrijgen hieromtrent, en een rendierenboerderij gaan bezoeken of een rit in de rendierslede maken. 



donderdag 20 augustus 2015

Zomer in't land / Herfst in Lapland

We mogen niet klagen, de zon liet zich al aardig veel zien boven de Lage Landen afgelopen zomer, en stilaan eind augustus blijft ze trouw van de partij. Het is lekker genieten van het terrasjesweer, de lange zwoele zomeravonden, de resem festivals en zondagse barbecues.




En terwijl de zomer bij ons vrolijk verder kabbelt, staat in Kiruna – Zweeds Lapland – dit weekend al de ‘Herfst Braderij’ op het programma. Alle artisanale producten worden in de kijker gezet, huisbereide patisserie, traditionele kledij, handgeweven tapijten, en veel meer. Het typische Sámi brood Gáhkku moet je geproefd hebben. De markt was ooit de laatste grote Sámi bijeenkomst van de zomer. Vanuit alle uithoeken konden de Sámi zich eind augustus nog sneeuwvrij verplaatsen naar Kiruna en terug, om handel te drijven, voorraden in te slaan voor de winter, en contacten te onderhouden. 

Hoog boven de poolcirkel zijn de dagen immers alweer goed aan het korten, temperaturen dalen, weldra verkleuren alle bladeren en begin september is het hartje herfst met prachtig rood-geel-oranje gekleurde loofbomen langsheen de oevers van de vele meren. Vervolgens gaat het kleurenspel verder in de lucht, en duiken de dansende groene noorderlichtsluiers weer op aan de nachtelijke hemel. Vanaf begin november is Lapland bedekt door een sneeuwtapijt, dat zal volharden tot eind april volgend jaar. Winter is coming…


Ook voor ons is de tijd gekomen om even weg te dromen naar die skilatten en gezellige winterjas ver weg op de zolder, om vooruit te blikken naar de plannen voor kerstmis dit jaar, en de schoolvakantie-agenda van de kinderen erbij te nemen. Wil je gaan reizen deze winter, dan wordt daar best stilaan even over nagedacht. Immers niet te vergeten, wil je richting het Hoge Noorden gaan reizen, dan ben je er beter snel bij! De schattige kleinschalige lodges waarin je wil logeren, raken immers snel volzet.


Doe zoals de Sámi en benut de laatste zonnedagen nuttig en in goed gezelschap. Schaar je vrienden of familie nog een keer rond de terrastafel, een glaasje wijn erbij en de reisbrochure naar Lapland, IJsland of Noorwegen. Een winterreis plannen was nog nooit zo zonnig. 


dinsdag 14 oktober 2014

Wat je nog niet wist over de Sámi

De Sámi liggen aan de oorsprong van de hele Scandinavische bevolking

Rond 11000 voor Christus smelten de Europese gletsjers vanaf de kustgebieden richting het binnenland, en de mens volgde. Het leven was hard gezien het arctische klimaat, maar de Sámi pasten zich aan hun omgeving aan. Ze kleedden zich in dierenhuiden en onderhielden een nomadische levensstijl, leefden in tipi-tenten en joegen op rendier, beer, eland, konijn en bever. Ook visvangst zorgde voor een mooie voedselvoorziening met zeehond en walvis aan de kust, en zalm en baars in het binnenland. Dat alles aangevuld met bosbessen.


Alles draait rond…rendieren!

Rendieren vormen het middelpunt van de Sámi cultuur. Voor duizenden jaren werd in het wild op deze dieren gejaagd, met zelfgemaakte wapens en vallen. Later werden de dieren gehoed in kuddes, en worden hun natuurlijke vijanden door de herders gecontroleerd. Vandaag de dag hoeden de Sámi nog steeds hun kuddes, die wel vrij in de natuur rondzwerven. Een herder herkent zijn kudde aan de insnijding in het oor van zijn dieren. 



In totaal, 100 000 Samen

Het merendeel van de Sámi, zo’n 50 000, wonen in Noorwegen. De overigen bevinden zich in Zweden, Finland en Rusland. Ongeveer 20 000 van hen spreken Samisch. Er bestaat geen Samische standaardtaal. Het gesproken Samisch kent vele, sterk verschillende, varianten verdeeld over een aantal aparte talen. Het Samisch is verwant aan het Fins en Ests en behoort tot de Finoegrische taalfamilie.




Sámi = democratie

Tegenwoordig is er zowel in NoorwegenZweden als Finland een Sámi parlement, het ‘Sameting’, dat bij de nationale overheden van de staten waaronder Lapland ressorteert, inspraak heeft in zaken die de Samen en hun woongebied betreffen.


Festivalitis

Heel karakteristiek is de Sámi muziek met het zingen van de ‘yoik’. Het zijn a cappella liederen gewoonlijk traag gezongen met emotionele teksten, zowel vrolijk, verdrietig als melancholisch. Op de vele festivals worden de verschillende Sámi gebruiken uitgebreid gevierd, bijvoorbeeld bij de lentemigratie van de rendieren richting de kust.

Rond de nationale dag van de Sámi, op 6 februari, wordt er telkens een festival georganiseerd gedurende een hele week. De week zit gevuld met activiteiten: rendierenrace, Sámi markt, kampioenschap lasso werpen, tentoonstellingen, en natuurlijk, muziek. 
In 2015 gaat het festival door van 1-9 februari in Tromso. 


Fashionably Sámi

Het authentieke kledingstuk is de Gakti, gemaakt van rendierleer en pezen. Tegenwoordig worden ook wel wol, katoen of zijde gebruikt. De boots worden van rendierleer en bont vervaardigd. Typisch is de gekrulde, opstaande tip. Daarnaast is de versierde riem met mes van rendiergewei een must bij de Sámi outfit. De versieringen, kleuren en patronen in de kledij tonen aan waar een persoon vandaan komt, of hij getrouwd is, en soms zelfs tot welke specifieke familie deze hoort. 

maandag 14 juli 2014

Ook de UNESCO vindt Lapland prachtig

De lijst is ellenlang, wie houdt het nog bij. Maar toch, de waarde van een benoeming tot ‘UNESCO werelderfgoedsite’ mag niet onderschat worden. Het betreft immers stuk voor stuk locaties over de hele wereld die van onschatbare waarde zijn voor de humaniteit. 
De UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) moedigt de identificatie, bescherming en bewaring van dit cultureel en natuurlijk erfgoed aan, zowel bij de overheden als bij de lokale bevolking zelf. Een benoeming van een locatie tot werelderfgoed, heeft dan ook het voordeel tot verplichte instandhouding van het erfgoed door de huidige en alle volgende generaties.

Lapland is als streek één van de veertien Zweedse werelderfgoedsites op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO, sinds 1996. Een bijzonderheid is de erkenning als combinatie van natuur-en cultuurerfgoed.

Het gebied bestaat uit 940 000 hectare, en omvat vier nationale parken: Muddus, Sarek, Padjelanta en Stora Sjöfallet, en twee natuurreservaten: Sjaunja en Stubba. Het gevarieerde landschap is gevormd door bergketens, gletsjers, hoogvlakten, oerbossen, taiga en toendra, bergmeren en een uitgebreide fauna en flora met bedreigde soorten.

Lapland werd opgenomen als werelderfgoedsite om verschillende redenen. De regio is van bijzondere universele waarde omwille van de lopende ecologische, geologische en biologische processen. Daarnaast is de variëteit aan natuurlijke fenomenen enorm, en is de natuur zeer divers met onder andere een populatie van ongeveer 100 bruine beren en alpiene flora.

Op cultureel vlak is Lapland van waarde dankzij de aanwezigheid van de Sámi sinds de prehistorie. Het is de grootste regio in de wereld met een voorvaderlijke manier van leven gebaseerd op de seizoensafhankelijke trek van kuddes rendieren tussen bergen en vlakten. De Sámi bewaren alle traditionele waarden met betrekking tot rendierhoeden, houthakken, vissen en jagen. 




Ziezo, alweer een extra motivatie om Lapland van je lijstje te schrappen. Als de UNESCO er vol van is, dan moet het wel waar zijn!